![]() |
DE
TIJDLIJN DER TWEEDE WERELDOORLOG |
![]() |
OKTOBER 1939
00-10-1939:
- (NL) Begin oktober 1939 wordt het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork,
resorterend onder binnenlandse zaken, in gebruik genomen.
- (NL) In oktober 1939 is de Divisie Hulpmijnenvegers III voltallig in dienst
gesteld en bestaat uit de Hulpmijnenvegers 1 t/m 5, en de Boeienschepen 5 en 6.
- (NL) In oktober 1939 wordt de eerste distributiestamkaart uitgereikt.
- Repatriëringsverdragen van Hitler met Estland, Letland en Litouwen ten
behoeve van de aldaar wonende Duitse minderheden.
- Uit leden van de SS-Totenkopfverbände wordt de SS-Totenkopf-Division
opgericht, in maart 1944 omgedoopt tot 3. SS-Panzer-Division Totenkopf.
- Het Manhattan Engineer District Project, voor de constructie van een
Amerikaanse atoombom, komt onder leiding van generaal Leslie R. Groves en Robert
Oppenheimer op gang.
- Oprichting van het
SS-Sonderlager Hinzert.
- Inzet van speciale SS-Einsatzkommandos en Volksdeutsche
Selbschutzeinheiten tegen z.g. Duitsvijandige elementen in Polen. Deportaties
naar gevangenissen en concentratiekampen. Executies, uitroeiing van Poolse
intelligentsia, politici en clerus.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
01-10-1939:
Zondag
- (NL) Bij controle van een mijnenveld in het Boomkensdiep loopt Hr.Ms. Jan van
Gelder (Cdt. Ltz. 1 G.Y.C. Fraser) op één van de eigen mijnen, waardoor het
achterschip ernstig wordt beschadigd en afbreekt. Het schip kon op de
waterdichte schotten te Terschelling worden binnengebracht, van waaruit het
later naar Den Helder is gesleept. Er waren aan boord 3 doden, 3 vermisten en 2
zwaar gewonden.
De mijnenveger is hersteld bij de werf Gusto te Schiedam en in april 1940 weer
in dienst gesteld. De mijnenveger is in mei 1940 naar Engeland uitgeweken.
- Na zware gevechten geeft de Poolse marinecommandant zich over en komt er een
einde aan de verdediging van de Poolse kust. De marinebasis Hel (op het
schiereiland Hela) wordt ingenomen door de Duitsers. Drie Poolse
torpedobootjagers en drie onderzeeboten kunnen nog uit de Oostzee vluchten en
zullen in Britse havens aankomen.
- Groot Brittanië roept 250.000 man extra onder de wapenen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
02-10-1939:
Maandag
- (NL) De Kanonneerboot Hr.Ms. Van Kinsbergen (Cdt. Kltz J.L.K. Hoeke) vertrekt uit
Den Helder naar West Indië ter aflossing van Hr.Ms. Johan Maurits van Nassau,
tezamen met de onderzeeboten Hr.Ms. O 15 (Cdt. Ltz 1 H.M.L.F.E. van Oostrom
Soede) en Hr.Ms. O 20 (Cdt. Ltz 1 A.J. Bussemaker). Zij arriveren 31-10-1939 op
Curaçao na een zeer stormachtige overtocht. Hr.Ms. Van Kinsbergen blijft
tijdens de gehele Tweede Wereldoorlog in de West.
- Afgevaardigden van 21 landen van het werelddeel Amerika belsuiten voor de kust
van elk land een veiligheidszone te vormen. Iedere oorlogshandeling hierbinnen
is een vijandige daad.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
03-10-1939:
Dinsdag
- Het eerste korps van de British Expeditionary Forces arriveert aan het
Belgische front in Frankrijk en het Brits Expeditionair leger (1ste Legerkorps)
neemt een sector over van het Franse leger.
- De Pan-Amerikaanse veiligheidszone wordt bekendgemaakt.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
04-10-1939:
Woensdag
- De Franse terugtocht uit Saarland is voltooid en hiermee sluit het
Saaroffensief; slechts een veiligheidsscherm van lichte infanterie blijft
achter.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
05-10-1939:
Donderdag
- Het gezamenlijk bijstandspact tussen de Sovjet-Unie, Estland en Letland wordt
ondertekend, waardoor de Russen de zee- en luchthavens kunnen gebruiken.
- De laatste georganiseerde tegenstand eindigt bij Kock (POL) als 17.000 Polen
zich overgeven (zie ook 06-10-1939).
Poolse verliezen: ongeveer 66.000 gesneuveld, minstens 200.000 gewond en 694.000
krijgsgevangen gemaakt
Duitse verliezen: 10.570 gesneuveld, 30.322 gewond en 3.400 vermist.
- Minister van Buitenlandse zaken van Finland Errko krijgt een
uitnodiging van Molotow om in Moskou te beraadslagen over concrete politieke
vraagstukken.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
06-10-1939:
Vrijdag
- Hitler roept op tot een internationale conferentie voor o.a. het Joodse
vraagstuk.
- Adolf Hitler kondigt in de Rijksdag een vredesplan (Hitlers zogenaamde Friedensangebot)
aan voor Frankrijk en
Groot-Brittannië.
- De evacuatie van Rijksduitsers uit Litouwen gaat van start.
- De laatste georganiseerde Poolse tegenstand eindigt bij Kock als 17.000 Polen
zich overgeven (zie ook 05-10-1939). De totale Poolse verliezen zijn: 66.000 gesneuvelden, ten minste
200.000 gewonden en 694.000 krijgsgevangenen. Ongeveer 100.000 Polen vluchten
via buurlanden Litouwen, Hongarije en Roemenië. Velen geraken tot in Frankrijk
en Groot-Brittannië om aldaar een Pools leger in ballingschap op te richten. De
Duitse verliezen bedragen op 13.981 gesneuvelden.
- Hitler legt de nadruk op zijn vriendschappelijke bedoelingen ten
aanzichte van België.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
07-10-1939:
Zaterdag
- Na zware bombardementen verovert Japan enkele Steden in Zuid-China.
- Duitse vliegtuigen doen een aanval op Britse mijnenvegers.
- Hongarije en Roemenië demobiliseren de troepen aan de gemeenschappelijke
grens.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
08-10-1939:
Zondag
- Een Duitse vliegboot wordt door Britse jagers neergeschoten.
- Westelijke gebieden van Polen worden bij het Duitse Rijk ingelijfd, de rest
van polen krijgt als Generalgouvernement für die besetzten Polnischen
gebiete een apart bestuur, Hans Frank wordt Generalgouverneur.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
09-10-1939:
Maandag
- (NL) Het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork wordt geopend. De eerste 22
vluchtelingen worden gehuisvest.
- Adolf Hitler vaardigt Führerdirectief N° 6 uit, waarin hij het Westers
offensief beschrijft. Bij het directief zit ook een memorandum waarin Hitler
Groot-Brittannië en Frankrijk ervan beschuldigt dat ze Duitsland bewust zwak en
verdeeld houden sinds de Vrede van Westfalen in 1648 en hij zegt dat de
vernietiging van de Westerse overheersing nodig was om de uitbreiding van het
Duitse volk mogelijk te maken. Hitler vraagt het OKH Operatie Fall Gelb uit te
werken en zo snel mogelijk van start te laten gaan.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
10-10-1939:
Dinsdag
- Litouwen en de Sovjetunie tekenen een verdrag van wederzijdse hulp. Litouwen
krijgt Vilnjous terug, de Sovjetunie de beschikking over enkele vlieg- en marine
bases.
- Uit eenheden van de SS-Verfügungstruppe wordt bij Pilzen de eerste
Waffen-SS-divisie gevormd, deze wordt in december 1942 SS-Division Reich
en in januari 1944 de 2. SS-Panzer-Division Das Reich genoemd.
- Hitler maakt aan de legerleiding bekend, dat hij de oorlog tegen het
Westen zal aanvangen, als Engeland en Frankrijk zijn Friedensangebot (van
06-10-1939) niet
accepteren.
- Admiraal Rader heeft een onderhoud met de Fuhrer over de
strategische betekenis van Noorwegen.
- Frankrijk slaat het Duitse Friedensangebot
van 6 oktober af.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
11-10-1939:
Woensdag
- (NL) Suiker als eerste artikel op de bon.
- De Franse premier Édouard Daladier verwerpt Hitlers vredesvoorstellen van 6
oktober via een radiotoespraak.
- Groot-Brittannië kondigt een opleidingsschema voor piloten aan.
- Eerste protestbrief van generaal W. Ritter von Leeb (opperbevelhebber
van de legergroep C) tegen het door Hitler voorgestelde offensief in het westen.
- Begin van de Russisch-Finse onderhandelingen over de overdracht van Finse
steunpunten aan de Sovjet-Unie.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
12-10-1939:
Donderdag
- (NL) Tewaterlating van de torpedobootjagers Gerard Callenburgh en Tjerk Hiddes
op de werf van de Rotterdamse Droogdok Maatschappij te Rotterdam. Het zijn beide
eerste eenheden van een serie van vier, ontworpen door ir. G. 't Hooft van het
Bureau Scheepsbouw van het Departement van Defensie. Zij zijn in de meidagen van
1940 door marinepersoneel tot zinken gebracht.
- De Britse premier Chamberlain verwerpt Hitlers vredesvoorstellen van 6
oktober.
- Finland en de Sovjetunie beginnen onderhandelingen, Sovjet-Unie eist van
Finland dat het zijn zeehavens ter beschikking stelt en een grondgebied in de
Karelische Isthmus (Karelische landengte) overdraagt. De Finnen weigeren.
- Eerste deportaties uit Oostenrijk en het Protectoraat naar Polen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
13-10-1939:
Vrijdag
- Drie Duitse onderzeeërs worden tot zinken gebracht door de Britse marine.
- Zweden roept reservisten onder de wapenen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
14-10-1939:
Zaterdag
- In de nacht van 13 op 14 oktober wordt het Britse slagschip HMS Royal Oak
getorpedeerd door U-boot U-47 van commandant Günther Prien in Scapa Flow, de
thuishaven van de Royal Navy. De Royal Oak zinkt in dertien minuten en 833
Britse marinemensen komen om het leven. De U-47 ontsnapt en Günther Prien zal
later als een held aankomen in Wilhelmshaven.
- Rusland stuurt Finland een ultimatum.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
15-10-1939:
Zondag
- Duitsland en Estland tekenen een verdrag over de inburgering van Esten met een
Duitse origine.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
16-10-1939:
Maandag
- De Duitsers rukken op in Saarland, waar nog een veiligheidsscherm van lichte
Franse infanterie-eenheden is achtergebleven sinds 4 oktober. De laatste Franse
eenheden trekken zich terug.
- De eerste Duitse luchtaanvallen op Brits grondgebied vinden plaats. Duitse vliegtuigen bestoken de Engelse schepen in de Firth of Forth
en beschadigden er de kruisers Southampton en Edingburgh en de torpedojager
Mohawk
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
17-10-1939:
Dinsdag
- Vrijwel het hele Saarland is opnieuw bevrijd door de Duitsers. Aan Franse en
Duitse zijden zijn de verliezen gering; bij de Duitsers sneuvelen in de eerste
twee maanden van de oorlog 198 man aan het Westfront.
- Britse luchtaanvallen op Emden (Duitsland).
- Duitse luchtaanvallen op de Britse marinebasis Scapa Flow.
- Finland verklaart zich bereid het eiland Suursaari te ontruimen, Sovjetunie
verklaart de Finse onafhankelijkheid te waarborgen.
- Hitler stelt richtlijnen vast voor de politiek in Polen
(uitschakeling van de Poolse intelligentsia, lagere levensstandaard, Sauberung
von Juden, Polacken und Gesindel).
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
18-10-1939:
Woensdag
- Wehrmachtsbericht: Duitse verliezen 196 doden, 156 gewonden, 144
vermisten aan het westelijk front.
- Gandhi weigert Groot Brittanië zijn morele steun in de oorlog met Duitsland.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
19-10-1939:
Donderdag
- Turkije, Frankrijk en Groot Brittanië sluiten een verdrag van wederzijdse
hulp.
- De Scandinavische landen verklaren zich strikt neutraal in het Sovjet-Finse
grens conflict.
- Adolf Hitler annexeert West-Polen in het Derde Rijk, proclameert de Nieuwe
Staat Polen tussen West-Polen en de grens waar de Sovjets de macht nu hebben en
creëert een eerste Joods getto te Lublin.
- Franz Halder, chef van de Generale staf Heer (GenStH) presenteert de militaire
plannen voor Operatie Fall Gelb. Het plan stelt voor om het Belgisch grondgebied
in te winnen zodat er vliegvelden en zeehavens ter beschikking zijn tegen een
eventuele inval in Groot-Brittannië. Volgens het plan zou een offensief in
Frankrijk pas in 1942 van start gaan. Hitler is diep teleurgesteld in het plan
wegens het ontbreken van enig offensief karakter maar krijgt geen steun van zijn
generaals om het plan af te wijzen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
22-10-1939:
Zondag
- Hitler informeert zijn Generale Staf dat Operatie Fall Gelb op 12 november
1939 moet van start gaan.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
23-10-1939:
Maandag
- De Amerikaanse vrachtvaarder City of Flint wordt door het Duitse
vestzakslagschip Deutschland opgebracht naar de Russische haven Moermansk.
- Het Vaticaan protesteert tegen de behandeling van de Katholieke Kerk in Polen.
- De U-47 keert terug in z'n marinebasis te Kiel nadat hij op 14 oktober de HMS
Royal Oak tot zinken had gebracht in Scapa Flow.
- Tegenvoorstellen van de Finse regering, die door de Sovjet-Unie als
onaanvaardbaar worden beschouwd.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
24-10-1939:
Dinsdag
- (NOI) Indienststelling, bij de Gouvernementsmarine, van het vaartuig voor de
Bebakening en Kustverlichting in Nederlandsch Indië, Hr.Ms. Poolster (1.565
ton) gebouwd bij de D.D. Mij Tandjong Priok; het is één der grootste schepen
die hier is gebouwd.
- Britse vliegtuigen voeren verkenningen uit boven Berlijn, Hamburg en
Maagdenburg.
- Poolse patriotten smokkelen 70 ton goud uit Warschau naar Parijs.
- Generaal Maurice Gamelin, de opperbevelhebber van de Franse strijdkrachten,
besluit dat de Franse troepen België binnentrekken en posities innemen aan de
rivier Schelde, in het geval de Duitsers België binnenvallen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
25-10-1939:
Woensdag
- Hitler confronteert de Chef van het OKH, Walther von Brauchitsch, met het idee
dat de Deutsche Wehrmacht Frankrijk moet binnenvallen in plaats van Noord-België.
- Beëindiging van het militaire bestuur in Polen, in de plaats komt een
General-gouvernement fur die besezten polnischen Gebieten, onder leiding van
Frank en diens plaatsvervanger Seyss-Inquart. De Nationaal-socialistische
bezettingspolitiek in Polen begint.
- Bij de verkiezingen in het door de Sovjetunie bezette gebied van Polen stemt
91% voor de communistische kandidaten.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
26-10-1939:
Donderdag
- (NL) Bij het Groningse Usquert maakt een Duits Dornier-17 verkenningsvliegtuig
met motorpech een noodlanding. De drie inzittenden worden in een cel van de
marechaussee in Uithuizen opgesloten, omdat ze de Nederlandse neutraliteit
zouden hebben geschonden. Het zwaar beschadigde vliegtuig wordt gedemonteerd en
opgeslagen in een loods in Soesterberg, waar het na de inval van mei 1940 door
de Duitse bezetters wordt teruggevonden.
- Kraków wordt de hoofdstad van het bezette West-Polen.
- Hitler benoemt Hans Frank, een hooggeplaatste nazi en voormalig Minister van
Justitie in Beieren, tot Gouverneur-generaal van het door Duitsland bezette
gebied in Polen met als hoofdtaak om alle Poolse intellectuelen en Joden wreed
te behandelen en te onderdrukken via georganiseerde terreurcampagnes. Dit is de
start van de Holocaust.
- In het Generalgouvernement wordt voor alle Polen van 18 tot 60 jaar verplichte
tewerkstelling aangekondigd.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
27-10-1939:
Vrijdag
- België verklaart opnieuw een neutraal land te zijn.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
28-10-1939:
Zaterdag
- Het Litouwse leger neemt het gebied van Vilnjous in bezit.
- Tijdens de Tsjechoslowaakse onafhankelijkheidsdag komt het in Praag tot
ongeregeldheden. (De viering van de Tsjechische onafhankelijkheid wordt
onderdrukt door de Gestapo). Duizenden studenten worden naar het
concentratiekamp Oraniënburg afgevoerd.
- Begin van mishandelingen en terreur door de SS-, en politie-eenheden in
Polen. De eerste volkische Ausrotungsmasznahmen beginnen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
29-10-1939:
Zondag
- Conferentie van Hitler met de Generale Staf over de veldtocht in het westen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
30-10-1939:
Maandag
- Duitsland en Letland tekenen een verdrag over de inburgering van Letten met
een Duitse origine.
- De Sovjetunie annexeert het bezette gebied in Oost-Polen.
- Hitler stelt aan Chef Operaties van het OKW, Alfred Jodl, voor dat de
Panzerdivisies van de Deutsche Wehrmacht Frankrijk moeten binnenvallen via de
Belgische Ardennen, een toegangsweg via welke de Fransen de Duitsers het minst
verwachten. Doch de Generale Staf houdt vol dat de herfst geen periode is om aan
te vallen, zeker niet door de modderige Ardennen. De bevelhebber van Legergroep
A, Gerd von Rundstedt, en zijn stafchef, Erich von Manstein, vinden dat het plan
van Halder niet goed is doordacht.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
31-10-1939:
Dinsdag
- (NWI) De Kanonneerboot Hr.Ms. Van Kinsbergen (Cdt. Kltz J.L.K. Hoeke) komt, na
een zeer stormachtige overtocht, te Curaçao aan ter aflossing van Hr.Ms. Johan
Maurits van Nassau, de reis werd samen met de onderzeeboten Hr.Ms. O 15 (Cdt.
Ltz 1 H.M.L.F.E. van Oostrom Soede) en Hr.Ms. O 20 (Cdt. Ltz 1 A.J. Bussemaker)
gemaakt. De schepen waren op 02-10-1939 uit Nederland vertrokken. Vanuit
Willemstad worden door Hr.Ms. Van Kinsbergen, samen met Hr.Ms. O 14 en Hr.Ms. O
15 (Cdt. Ltz 1 H.M.L.F.E. van Oostrom Soede), bewakingsdiensten verricht,
waarbij tevens kanonniers worden opgeleid.
- De Britse marine opent een wereldwijde jacht op het Duitse vestzakslagschip
Graf Spee.
- Vjatsjeslav Molotov verklaart voor de tweede maal dat de Sovjet-Unie neutraal
is.
- Erich von Manstein dient zijn eerste van 6 memoranda in bij het OKH, waarbij
hij de ene kritische opmerking na de andere op het plan-Halder voorlegt. Het
ironische is dat Manstein niets weet van Hitlers bezwaren tegen het plan Halder
en hij hiermee Hitler onbewust helpt.
- Tweede protestbrief van generaal Ritter von Leeb tegen het door
Hitler voorgestelde offensief in het westen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -