SEPTEMBER 1939

 

01-09-1939:
Vrijdag
- Het begin van de Tweede Wereldoorlog. De Duitse invasie in Polen onder leiding van generaal Walther von Brauchitsch gaat van start op vrijdagochtend 4.45 uur onder codenaam Fall Weiss. Deze militaire inval zal escaleren tot wat later bekend zal worden als de Tweede Wereldoorlog. De Duitse legermacht van 63 divisies (waaronder 6 pantserdivisies en 10 gemechaniseerde divisies), ondersteund door 1300 vliegtuigen (die o.a. Warschau bombarderen), valt via de Duitse en Slowaakse grens Polen binnen en heeft tot doel de 24 Poolse divisies uit te schakelen door een snelle omcirkeling en het doorsnijden van aanvoer- en communicatielijnen. Engeland dat normaal volgens een verdrag Polen te hulp moet schieten blijft toekijken. De Duitse luchtmacht verwerft de heerschappij in de lucht boven Polen.
- Adolf Hitler maakt een verklaring over 21 grensincidenten in zijn rede voor de Rijksdag en verantwoordt de invasie die 's ochtends is begonnen als een defensieve actie ("Und von jetzt ab wird bombe mit bombe vergolten..." "Ich will nichts anderes jetzt sein als der erste sodat des Deutschen Reiches."). Joachim von Ribbentrop en andere leden van het Ministerie van Buitenlandse Zaken lichten de internationale pers in over de vermeende Poolse agressie op het radiostation te Gleiwitz.
- ItaliŽ legt verklaringen af dat het niet betrokken wil geraken in het Duits-Poolse conflict.
- Hitler voert het Euthanasiebevel in. Geesteszieken moeten in vijf speciale instellingen om het leven worden gebracht.
- De avondklok voor Duitse Joden wordt ingevoerd (straatverbod tijdens de wintermaanden na 20.00 u en tijdens de zomer na 21.00 u).
-  Om 09.00 uur volgt een ultimatum van Engeland en Frankrijk aan Duitsland.
- Frankrijk en Groot-BrittanniŽ mobiliseren.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

02-09-1939:
Zaterdag
- (NL) De eerste brandstoffenbeschikking wordt van kracht in Nederland.
- (NOI) De Gouvernementsmarine in Nederlandsch IndiŽ wordt gemilitariseerd.
- Polen vraagt om hulp aan Groot-BrittanniŽ en Frankrijk.
- Frankrijk en Groot-BrittaniŽ bespreken mogelijkheid tot ingrijpen Pools-Duits conflict, en eisen in een ultimatum van Duitsland dat Polen onmiddellijk ontruimd wordt (Neville Chamberlain (Engelse politicus) stuurt Hitler een ultimatum: als Duitsland zijn troepen niet onmiddellijk uit Polen terugtrekt, betekent dit oorlog met Groot-BrittanniŽ.).
- Duitse troepen behalen gemakkelijke overwinningen in SileziŽ, Pommeren, Oost-Pruisen en bij Częstochowa.
- De Duitse Legergroep Zuid onder leiding van generaal Wilhelm List bedreigt Krakůw (Krakau) (Polen).
- ItaliŽ stelt een internationale conferentie voor om het Pools-Duitse conflict op te lossen.
- Nazi-Duitsland verklaart de Noorse neutraliteit te zullen eerbiedigen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

03-09-1939:
Zondag
- (NL) Bij Stbl. 188 van deze datum wordt door de Nederlandse regering de neutraliteitsproclamatie afgekondigd.
De Koninklijke Marine moet zorgen, eventueel met kracht van wapenen, dat de hierin vervatte verplichtingen zullen worden nagekomen en geŽerbiedigd.
Voor het begeleiden van schepen door de neutrale wateren wordt een bekruisigingsdienst ingesteld.
Tussen Westhoofd en Terschelling waren hiervoor beschikbaar Hr.Ms. Z 3, Hr.Ms. Z 5, Hr.Ms. Z 6, Hr.Ms. Z 8, Hr.Ms. G 13, Hr.Ms. G 15, Hr.Ms. Jan van Brakel, Hr.Ms. Nautilus, Hr.Ms. BV 41 (ex De Hoop).
Aan deze schepen was toegevoegd: Hr.Ms. Sumatra, later Hr.Ms. Van Galen. Hr.Ms. Johan Maurits van Nassau en Hr.Ms. Flores dienden als reserve voor beide laatstgenoemde schepen.
- Hitler ontvangt het ultimatum van Groot-BrittanniŽ en negeert het.
- Frankrijk (15.00 of 17.00 uur) en Groot-BrittanniŽ (11.00 uur) verklaren Duitsland de oorlog, nadat Hitler hun ultimatum heeft genegeerd.
- Neville Chamberlain verklaart om 11.00 uur op de BBC-radio dat Groot-BrittanniŽ in staat van oorlog is met nazi-Duitsland.
- Britse admiraliteit kondigt blokkade van Duitse havens af.
- De Britse premier vormt een oorlogskabinet met onder andere Winston Churchill (minister van marine, 1e Lord van de Britse Admiraliteit)) en Anthony Eden (minister voor de Dominions).
- De Duitse onderzeeŽr (de 'U-30') brengt (waarschijnlijk bij vergissing) het Britse passagiersschip (de 'Athenia') tot zinken, 112 doden waarvan 28 Amerikanen.
- AustraliŽ, Brits IndiŽ en Nieuw Zeeland verklaren de oorlog aan Duitsland.
- Het grootste deel van de Poolse luchtmacht is vernietigd. De Poolse communicatielijnen zijn door de Duitse aanvallen aangetast.
- In de nacht van 3 op 4 september wordt de eerste waarheidsaanval uitgevoerd door de RAF. Start van de Confetti-oorlog.
- Duitsland vraagt de Sovjet-Unie om bijstand volgens het Molotov-Ribbentroppact.
- Verscherping van de veiligheidsmaatregelen tegen vijanden van Het (Duitse) Rijk.
- Blutsonntag van bromber, meer dan 1.000 Volksduitsers worden door extremisten worden vermoord.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

04-09-1939:
Maandag
- (NL) De Nederlandse minister-president De Geer legt voor de Tweede Kamer een regeringsverklaring af over de Nederlandse neutraliteit.
- (NL) Twee veerboten van de provinciale Stoombootdiensten in Zeeland, de Prins Willem I en Koningin Emma worden te Vlissingen gevorderd en in dienst gesteld als Hulpmijnenleggers I en II.
De I (Prins Willem I) is later weer vrijgegeven en op 27-04-1940 opnieuw gevorderd.
- BelgiŽ mobiliseert.
- De belastingen in Duitsland stijgen met 50%.
- Japan verklaart zich neutraal in Pools-Duitse conflict en meldt dat zijn oorlog tegen China sinds 1937 een intern probleem is.
- Bommenwerpers van de RAF voeren hun eerste aanvallen uit op nazi-oorlogsschepen in de Bocht van Helgoland, maar de regering staat nog geen aanvallen op doelen IN Duitsland toe.
- AustraliŽ, Nieuw-Zeeland en Canada verklaren Duitsland de oorlog.
- Duitse troepen trekken Danzig binnen.
- Gevechten bij Auschwitz.
- Irak en Saoedi-ArabiŽ verbreken hun betrekkingen met Duitsland.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

04/12-09-1939:
Maandag/Dinsdag
- Frankrijk's 'Saar Offensief', om de druk op Polen te verminderen, mislukt.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

05-09-1939:
Dinsdag
- (NL) Hr.Ms. De Ruyter wordt op stapel gezet bij N.V. Dok- en Werf Maatschappij Wilton Fijenoord te Schiedam (bouwnummer 670).
- De opperbevelhebber van de Poolse strijdkrachten, generaal Rydz-Smigly, beveelt de terugtocht van zijn strijdkrachten tot achter de Weischell.
- Duitse troepen bereiken de Weichsellinie (Polen).
- Verenigde Staten verklaart zich neutraal in Pools-Duitse conflict.
- Na de vorming van een nieuw (Zuid-Afrikaans) kabinet ten gevolge van onenigheid over deelname aan de oorlog, verklaart premier Christiaan Smuts nazi-Duitsland de oorlog.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

05/17-09-1939:
Dinsdag/Zondag
- De slagen om Warschau (POL) en Kutno-Lodz (POL).
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

06-09-1939:
Woensdag
- Egypte breekt de relaties met Duitsland.
- De Duitse legergroepen Zuid en Noord rukken op naar Warschau, Krakow (Polen) wordt ingenomen.
- De Poolse regering verlaat Warshau, en de troepen krijgen het bevel terug te trekken naar de rivieren Narew, Weichsel en San. De Poolse codebrekers die er in slaagden de Duitse Enigma te ontcijferen verlaten eveneens de stad om uit de handen van de Gestapo te blijven.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

07-09-1939:
Donderdag
- Zuid-Afrika verklaart de oorlog aan Duitsland (05-09-1939?).
- Franse legertroepen (patrouilles) trekken in de nacht van 7 op 8 september de Frans-Duitse grens over nabij SaarbrŁcken, waarmee het Saaroffensief gestart wordt. De Fransen ondervinden weinig weerstand, maar hun voortgang wordt evenwel opgehouden door de Westwall en een slechte interne organisatie. Ze trekken terug op 12-09-1939.
- De Poolse linie bij rivier Warta wordt door de Duitsers doorbroken. De Duitse 10e Legergroep rukt op vanuit het zuiden en staat op 55 km van de hoofdstad Warschau. De 3e Legergroep uit het noorden arriveert aan de rivier de Narew, op 40 km van de Poolse hoofdstad. De Duitsers denken dat alle Poolse strijdkrachten omsingeld zijn en wijzigen hun plannen. Doch veel Polen kunnen de rivier de Wistula oversteken en stellen zich op ter verdediging van Warschau. De Duitsers maken een grotere omcirkeling vanaf de rivier de Bug.
- Het eerste Britse konvooi vaart over de Atlantische Oceaan. Het konvooisysteem bestaat al voor de Britse oostkust als bescherming tegen onderzeeŽrs.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

08-09-1939:
Vrijdag
- (NL) De mijnenveger Hr.Ms. Willem van Ewijk (Cdt. Ltz. 1 J.E. ten Klooster) loopt tijdens het controleren van een mijnversperring op ťťn van de eigen mijnen en zinkt. Dertig opvarenden, waaronder de commandant, komen daarbij om.
- Duitse troepen bereiken de stad Radom (Polen), ca 100 km ten zuiden van Warschau.
- Het Duitse 14e leger onder generaal Wilhelm List bereikt de rivier de San nabij Przemsyl.
- Het Duitse 10e leger onder generaal Walter von Reichenau nadert de buitenwijken van Warschau.
- Het tankleger onder generaal Heinz Guderian is al bij de rivier de Bug ten oosten van Warschau.
- De Duitse Vierde Panzerdivisie bereikt Warschau, voert een eerste aanval uit maar wordt teruggeslagen. (zie ook op 09-09-1939)
- De Britten introduceren opnieuw het konvooisysteem, dat in 1918 voor het laatst werd gebruikt. Britse koopvaardijschepen in de Noordzee en de Atlantische Oceaan varen vanaf nu in konvooien met militaire bescherming.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

09-09-1939:
Zaterdag
- (NL) De Nederlandse regering geeft instructie aan generaal Reijnders voor de verdediging van de Vesting Holland en de Grebbeberg.
- Duitse tankeenheid voert eerste aanval uit op Warschau (POL), ze worden teruggeslagen. (zie ook op 08-09-1939)
- Canada verklaart de oorlog aan Duitsland. (zie ook 10-09-1939)
- De eerste eenheden van het Britse Expeditionair Leger (British Expeditionary Force, BEF) onder leiding van generaal Gort wordt naar Frankrijk verscheept.
- Rond Kutno verzamelen zich 10 Poolse divisies die onder generaal Tadeuz Kutrzeba in de tegenaanval gaan. De aanval over de rivier de Bzura op de noordelijke flank van het Duitse 8e leger is het meest effectieve Poolse offensief van de campagne, maar niet meer dan een kortstondig succes. Dit offensief duurt tot 15 september.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

10-09-1939:
Zondag
- (NL) Hr.Ms. Tromp komt in Oost-IndiŽ aan (zie 19-08-1939).
- Canada verklaart Duitsland de oorlog. (zie ook 09-09-1939)
- Duitsland vraagt de Sovjet-Unie voor de tweede maal om bijstand volgens het Molotov-Ribbentroppact.
- De hoofdmacht van het Britse expeditieleger onder generaal lord Gort gaat in Frankrijk aan land. In de loop van september landen er 160.000 manschappen en 24.000 voertuigen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

10/17-09-1939:
Zondag/Zondag
- De slag bij de Bzura (POL). Verbitterde strijd tussen de omsingelde Polen en het Duitse 8e leger.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

11-09-1939:
Maandag
- Het Britse en het Franse opperbevel vergaderen voor de eerste maal.
- De eerste Engelse troepen landen bij Nantes en St.Nazaire.
- De Engelse vloot sluit het Nauw van Calais af met 3.000 mijnen.
- Irak breekt de relaties met Duitsland.
- De relaties tussen Saoedi-ArabiŽ en Duitsland zijn bekoeld.
- Duitse troepen trekken over de rivier San (rivier) en hebben heel Opper-SileziŽ veroverd.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

12-09-1939:
Dinsdag
- De opmars van de Franse strijdkrachten die deelnemen aan het Saaroffensief tussen de Maginotlinie en de Westwall wordt door Maurice Gamelin stilgelegd en de troepen moeten hun posities standhouden tot nader order. Het Saaroffensief lijkt nutteloos nu de situatie in Polen uitzichtloos is. De Fransen trekken terug.
- Het Tsjechische leger wordt in Frankrijk opgericht.
- Duitse troepen hebben Warschau omsingeld.
- In Duitsland begint Operatie T4; alle volwassen mentaal gehandicapten worden geŽuthanaseerd.
- Hitler uit voor de eerste maal zijn plan in het Westen over te gaan tot een offensief.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

13-09-1939:
Woensdag
- (NL) Vijf mijl benoorden het licht van Hollum wordt het toestel R 5 van de M.L.D, door een Duits vliegtuig beschoten en zinkt; de bemanning wordt door een Duits vliegtuig gered en naar Nederland teruggezonden.
Oorzaak: het neutraliteitskenteken lijkt te veel op het Engelse.
- Frankrijk vormt oorlogskabinet onder premier …douard Daladier, hij neemt ook de verantwoordelijkheid voor het buitenlandse beleid op zich.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

14-09-1939:
Donderdag
- Duitse troepen omsingelen Warschau (Polen).
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

15-09-1939:
Vrijdag
- De Sovjet-Unie, de Republiek Mongolie en Japan ondertekenen een overeenkomst, waarmee het conflict aan de Chalkin-Golrivier wordt beeindigd.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

16-09-1939:
Zaterdag
- (NL) Bij de N.V. Nederlandse Scheepsbouw Maatschappij te Amsterdam wordt Hr.Ms. Jacob van Heemskerck te water gelaten.
- Warschau (Polen) weigert het Duitse bevel tot overgave.
- Franse aanval op Duitse linies nabij Zweibrucken.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

16/27-09-1939:
Zaterdag/Woensdag
- Eenheden van het Duitse 14e leger ten westen van Lvov voeren nog strijd, terwijl andere eenheden oprukken naar generaal Heinz Guderian's troepen aan de rivier de Bug.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

17-09-1939:
Zondag
- De Sovjet-aanval op Polen: Sovjettroepen vallen met dertig divisies Polen binnen en rukken op naar de Curzonlijn en bezetten het onverdedigde Oost-Polen. Nadien eisten -en verkregen- de Russen van Letland, Estland en Litouwen de beschikking over hun militaire basissen. De bedoeling hiervan was de bescherming van Leningrad en van de ijsvrije haven Moermansk te verzekeren.
- Warschau is omsingeld door de Duitsers en krijgt elke dag hevige bombardementen te verduren.
- Het Britse vliegdekschip HMS Courageous wordt door een Duitse onderzeeŽr (de 'U-29') ten zuiden van Ierland (in Bristol Kanaal) getorpedeerd en tot zinken gebracht (500 doden).
- De Poolse regering wijkt uit naar RoemeniŽ.
- Premier Vjatsjeslav Molotov van de Sovjet-Unie verklaart dat de Poolse regering niet meer bestaat.
- In de nacht van 17 september bereikte de eerste groep Poolse cryptografen de grens tussen Polen en RoemeniŽ. De meesten van hen zullen tegen begin oktober geÔnstalleerd zijn in Ch‚teau de Vignolles, nabij Gretz-armainvilliers, Frankrijk.
- In Duitsland komt de De 'Graf Spee' in de vaart.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

18-09-1939:
Maandag
- Felle gevechten bij de rivier de Bzura (Polen), 19 Poolse divisies worden omsingeld en uitgeschakeld.
- Lublin wordt door de Duitsers bezet.
- Sovjettroepen en het Nazi-leger komen bij Brest-Litowsk (Brzesc) met elkaar in contact.
- De Roemeense regering interneert (onder Duitse druk) de Poolse regering in ballingschap.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

19-09-1939:
Dinsdag
- Hitler houdt een triomfantelijke intocht in de stad Danzig (Gdansk) (Polen).
- Duitse en Russische troepen ontmoeten elkaar bij Brest-Litovsk (Polen) (18-09-1939?).
- De eerste Britse troepen van het BEF (Britisch Expeditionary Force) arriveren in Frankrijk.
- Winston Churchill stuurt een memorandum uit over de belemmering van de Duitse ertsaanvoer door de Noorse territoriale wateren (een volgende wordt op 16 december door W.Churchill overgelegd).
- Conferentie van de Oslo-staten in Kopenhagen. Denemarken, Zweden, Finland en IJsland ondertekenen op de conferentie van Kopenhagen het verdrag tot wederzijdse bijstand.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

20-09-1939:
Woensdag
- Gevechten tussen Duitse en Franse jachtvliegtuigen.
- Duits-Russisch overleg over de afbakening van de grens in Polen.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

21-09-1939:
Donderdag
- Reinhard Heydrich geeft instructies aan de SS-Einsatzgruppen om de Joden samen te drijven in getto's nabij spoorlijnen, als voorbereiding tot een definitieve oplossing.
- Terugtocht van de Duitse troepen tot de op 23 augustus vastgestelde Duits-Russische demarcatielijn aan de Weischel.
- De IJzeren Garde, een fascistische Roemeense groep, vermoordt de Roemeense eerste minister Armand Calinescu.
- De Franse troepenmacht die zijn posities moest standhouden in het Saaroffensief krijgt het bevel terug te trekken, mochten de Duitsers tot de tegenaanval overgaan.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

22-09-1939:
Vrijdag
- In Lvov (Polen) lossen Russische troepen de Duitsers af.
- Generaal Freiherr Von Fritsch pleegt te Praga (een voorstad van Warschau) zelfmoord.
- In Groot-BrittanniŽ wordt een rantsoenering ingevoerd voor benzine.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

23-09-1939:
Zaterdag
- Het Duitse opperbevel (Oberkommando der Wehrmacht) verklaart de Poolse veldtocht voor beŽindigd.
- Kleine schermutselingen worden gemeld aan de Frans-Duitse grens, in Saarland. De Franse tankbataljons worden teruggetrokken.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

24-09-1939:
Zondag
- (NL) De laatste in Duitsland gebouwde vliegboot van het type Do 24K, de X 29, bestemd voor de M.L.D. vliegt naar Nederland, hetgeen vanaf de K 4 geschiedde. De vliegboot wordt vervolgens naar Nederlansch Oost IndiŽ verscheept met het s.s. "Sitoebomdo" van de Rotterdamsche Lloyd.
- 1.150 Duitse vliegtuigen bombarderen Warschau t/m 27-09-1939.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

25-09-1939:
Maandag
- Duitsland voert verdere rantsoeneringen in voor voedingsproducten; vlees: 600 gram per persoon per week, brood en meel: 2500 gram per persoon per week.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

26-09-1939:
Dinsdag
- (NL) Bij Helgoland wordt een KLM toestel door een Duits jachtvliegtuig neergeschoten.
- De Sovjet-Unie voert hervormingen door in Oost-Polen naar het communistische Sovjetmodel.
- De Duitse Luftwaffe valt de Britse vloot bij Scapa Flow (GBR) aan. Eerste Duitse luchtaanval op de Engelse thuisvloot in de Noordzee.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

27-09-1939:
Woensdag
- Tien Poolse divisies zijn omsingeld in de vesting Modlin bij Kutno en geven zich over. (zie ook op 28-09-1939)
- Adolf Hitler informeert de bevelhebbers van de Heer, Luftwaffe en Kriegsmarine dat hij van plan is Duitsland kortelings het Westen te laten aanvallen (Fall Gelb). Hij stuit op verzet bij de militairen, omdat Hitler de leiding over de strategische planning op zich neemt en men zich er nog niet klaar voor voelt.
- Warschau (Polen) geeft zich over (120.000 Poolse soldaten geven zich over) na zware bombardementen op de stad, die gestart waren op 17 september.
- Er wordt een Duits militair bestuur in het West-Poolse gebied gevormd.
- De Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt stuurt een vredesoproep naar Adolf Hitler.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

28-09-1939:
Donderdag
- Tien Poolse divisies zijn omsingeld in de vesting Modlin bij Kutno en geven zich over. (zie ook op 27-09-1939)
- Russisch-Duits verdrag regelt de verdeling van Polen, Stalin krijgt vrijheid van handelen in Litouwen.
- Rusland sluit een niet-aanvalsverdrag met de Balkanstaten.
- Hitler belast de ReichsFuhrer SS, Himmler met de opdracht voor de Festigung des Deutschen Volkstums in het Oosten.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

29-09-1939:
Vrijdag
- (BelgiŽ) BelgiŽ wijst het Engelse verzoek tot gemeenschappelijke besprekingen van de generale staven af.
- Het pact voor wederzijdse hulp wordt ondertekend door de Sovjet-Unie en Estland. De Sovjet-Unie krijgt toegang tot de lucht- en zeehavens van Estland.
- De Poolse vestiging Modlin capituleert.
- Ministers van Buitenlandse zaken Joachim von Ribbentrop (Duitsland) en Vjatsjeslav Molotov (Sovjet-Unie) komen een nieuwe verdeling van Polen overeen.
- Amerika heft het wapenembargo tegen oorlogvoerende landen op.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

30-09-1939:
Zaterdag
- De Franse infanterie-eenheden die deelnamen in het Saaroffensief worden in het diepste geheim teruggetrokken om de publieke opinie niet te verontrusten.
- Het Duitse vestzakslagschip Admiral Graf Spee brengt de Britse pakketboot SS Clement tot zinken voor de kust van Venezuela.
- In Parijs wordt de Poolse regering in ballingschap gevormd. Generaal Władysław Sikorski wordt benoemd tot premier.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -